نقد به معنای جدا کردن خوب از بد و پرداختن به نقاط ضعف و قوت چیزی است. نقد و ارزیابی کتاب های آموزشی، به عنوان حلقه کوچکی از زنجیره مراحل و اجزاء فرایند آموزش و یادگیری، می تواند به مخاطبان آثار علمی، بویژه استادان و دانشجویان، برای انتخاب کتاب متناسب با نیازها و علایق شان کمک کند. در مقاله حاضر کتاب ویراست سیزدهم روان شناسی تربیتی (نسخه جهانی) نوشته آنیتا وولفوک مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفته است. این مقاله تحلیلی است کیفی مبتنی بر تحلیل محتوا و بر اساس تجربه چندین ساله نویسنده در تدریس این کتاب در مقاطع تحصیلات تکمیلی و بر مبنای بررسی مشخصات شکلی و محتوایی اثر و میزان کامیابی آن در رسیدن به اهدافی است که نویسنده در مقدمه کتاب روی آنها تاکید کرده است. با توجه به نتایج این تحلیل نقادانه، امید است این نقد باعث آشنایی بیشتر علاقمندان این حوزه با این کتاب و استفاده بیشتر از آن در جامعه علمی ایران بشود.

در این پژوهش که یک پژوهش کیفی محسوب می شود، با استفاده از «روش تحلیل محتوای تلخیصی» الگوها و روش های شناسایی استعداد در متون روان شناسی و علوم تربیتی مورد رصد و بررسی قرار گرفت. برای این کار ابتدا با مراجعه به متون، مطالب و مضامین مرتبط با چگونگی شناسایی استعداد یاداشت برداری شد. سپس اطلاعات به دست آمده کد گذاری و طبقه بندی شد. یافته های پژوهش در چهار طبقه اصلی، الگوهای شناسایی، مراحل کلی شناسایی، منابع شناسایی و روش ها و تکنیک های شناسایی قرار گرفت. نتایج این پژوهش نشان داد در منابع روان شناسی و علوم تربیتی در حال حاضر سیزده الگوی رایج برای شناسایی استعداد وجود دارد که همه آن ها، با وجود تفاوت هایی که با هم دارند، در فرایند شناسایی خود از پنج مرحله کلی؛ غربالگری، گردآوری شواهد، جایگذاری، ترمیم و تمایز تبعیت می کنند. این الگوها در مجموع با بهره گیری از پنج منبع متفاوت؛ والدین، معلمان، همسالان، خود فرد و متخصصان و همچنین استفاده از پانزده روش و تکنیک مشخص، نسبت به شناسایی استعدادها اقدام می کنند.

هدف این مقاله تبیین و ارزیابی دیدگاه سازنده گرایی (Constructivism) است. پس از بیان تاریخچه، مبانی و انواع این دیدگاه پرسش های ذیل مورد بررسی قرار گرفته است: پذیرش سازنده گرایی چه دلالت هایی برای روش های یاددهی و یادگیری دارد؟ با توجّه به اهداف متنوع یادگیری در نظام آموزش و پرورش سازنده گرایی چه جایگاهی دارد؟ مهم ترین نقد مطرح شده درباره سازنده گرایی چیست؟ نتیجه گیری این مقاله آن است که: دلالت های یادگیری نظریه سازنده گرایی بر مواجه ساختن دانش آموزان با موقعیت های واقعی و عینی تأکید دارد، تلقی از یادگیری مبتنی بر مشکل گشایی است، یادگیری مبتنی بر سازنده گرایی نمی تواند پاسخگوی همه اهداف یادگیری نظام آموزش و پرورش باشد و سازنده گرایی با قبول رویکردی نسبیت گرا منجر به فرد گرایی مفرط می شود. به هر حال قضاوت نهایی در خصوص کارایی این رویکرد مستلزم کوشش ها و تجارب آینده است.  

تدوین این مقاله بر اساس مطالعات و یافته های یک پژوهش مصوب علمی است که به منظور «بررسی روش- شناسی پژوهش در روان شناسی و علوم تربیتی در ایران» اجرا شده است. هدف های این پژوهش آن بوده است که ببینیم:1- متون و منابعی که در کلاسهای درسی دانشگاهی روش تحقیق در روان شناسی و علوم تربیتی مورد استفاده قرار می گیرند اساسا بر کدام بنیادهای نظری معرفت شناسی و روش شناسی استوارند؟2- مقالاتی که در مجلات علمی - پژوهشی روان شناسی و علوم تربیتی ایران انتشار می یابد از نظر معرفت- شناسی، روش شناسی، و هدف یا نوع طرح پژوهشی دارای چه وضعیتی هستند؟3- سرفصلهایی که در درس روش تحقیق در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترای روان شناسی و علوم تربیتی در دانشگاه های بزرگ کشور تدریس می شود، تا چه اندازه با عنوان های مطرح شده در منابع مهم دانشگاهی درس روش تحقیق همخوانی دارد؟4- بنیادهای نظری و معرفت شناختی در محتوای تدریس استادان در کلاس های درس روش تحقیق در سطوح کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکترای روان شناسی و علوم تربیتی در دانشگاه های بزرگ کشور چیست؟5- دانشجویان مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکترای روان شناسی و علوم تربیتی در کلاس های درس روش تحقیق دانشگاه های بزرگ کشور تا چه اندازه ماهیت پژوهش و بنیادهای نظری و معرفت شناختی (فلسفه علم) در روش شناسی پژوهش را فرا می گیرند؟برای پاسخگویی به سوالات اول و دوم، شانزده منبع اصلی تدریس روش تحقیق در روان شناسی و علوم تربیتی و تمام مقالات روان شناسی که در آخرین شماره مجلات علمی- پژوهشی کشور چاپ شده است، مورد بررسی قرار گرفتند. همچنین به منظور پاسخ به سوالات سوم و چهارم و پنجم، 22 نفر استادان درس روش تحقیق در روان شناسی و علوم تربیتی که در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکترا در هفت دانشگاه بزرگ کشور (دانشگاه تهران، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه تربیت معلم، دانشگاه آزاد تهران، دانشگاه شیراز، دانشگاه اصفهان) در دانشکده های روان شناسی و علوم تربیتی این دانشگاه ها تدریس می کنند، و نیز 119 نفر دانشجویانی که بیشترین نمره ها را در هفت دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی دانشگاه های مذکور در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکترا داشته اند، مورد مصاحبه ساختار یافته قرار گرفتند.این پژوهش نشان داد که:1- بنیادهای معرفت شناختی و بنیادهای روش شناسی منابع و متون درسی روش تحقیق که در دانشگاه ها تدریس می شود از نوع فلسفه تحصلی و پساتحصلی و روش کمی گرایانه است.2- مقالات روان شناسی و تربیتی که در مجلات علمی - پژوهشی روان شناسی و علوم تربیتی کشور چاپ می شود بر بنیاد فلسفه علم تحصلی و پساتحصلی و بر روش شناسی کمی گرای استوار است و عمدتا حاصل طرح های پژوهشی راهبردی است.3- تعداد واحدهای تدریس در سه مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکترای روان شناسی و علوم تربیتی بسیار اندک است و سرفصلهای تدریس استادان در کلاسها بسیار کمتر از عنوان هایی است که در منابع علمی اصیل روش تحقیق وجود دارد.4- بنیادهای نظری معرفت شناسی تدریس استادان درس روش تحقیق نیز اساسا از نوع فلسفه کمی گرای تحصلی و پساتحصلی است و به پژوهش های کیفی چندان توجهی نمی شود.5- دانشجویان درس روش تحقیق در سه مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد و دکترای روان شناسی و علوم تربیتی با ماهیت پژوهش و بنیادهای نظری فلسفه علم در پژوهش های روانی - تربیتی آشنا نمی شوند و آموزش قابل ذکری در این مورد به آنان داده نمی شود.

این پژوهش خودکارآمدی پژوهشی را در میان دانشجویان کارشناسی ارشد روان شناسی و علوم تربیتی بررسی می نماید. روش این تحقیق توصیفی پیمایشی است و جامعه آماری شامل تمامی دانشجویان کارشناسی ارشد دانشکده روان شناسی و علوم تربیتی دانشگاه خوارزمی تهران در سال تحصیلی 91-90 می شود. 120 نفر از این دانشجویان به صورت نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه خودکارآمدی پژوهشی فیلیپس و راسل (1994 ,Phillips & Russell) است. پس از تحلیل داده ها با استفاده از آزمون تی تک نمونه ای، نتایج زیر به دست آمد: 1- خودکارآمدی مهارت های پژوهش عملی (0.000 Sig، در سطح 0.01>P) در دانشجویان ارشد بالاست. 2- خودکارآمدی مهارت های نوشتن (0.000 Sig، در سطح 0.01>p) دانشجویان ارشد بالاست. 3- خودکارآمدی مهارت های طراحی پژوهش (0.000 Sig، در سطح0.01 >P) در دانشجویان ارشد بالاست. 4- خودکارآمدی مهارت های رایانه ای و کمی (0.070 Sig، در سطح0.05 >P) دانشجویان ارشد بالا نیست. پس می توان نتیجه گرفت که خودکارآمدی مهارت های پژوهش عملی، نوشتن و طراحی پژوهش در میان این دانشجویان بالاست و این نتیجه شاید ناشی از آشنایی با روش های آماری و پژوهشی، یادگیری ها و تجربه های قبلی آنها باشد. خودکارآمدی مهارت های رایانه ای و کمی این داشنجویان بالا نبود و این شاید پیامد نداشتن پیشنه لازم کار با رایانه و نرم افزارهای آماری باشد.